گونه‌شناسی سبک های مصرف انرژی در بین خانوارهای مشهد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه فرهنگیان کرمان

2 دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده

مصرف انرژی خانگی به عنوان یکی از عوامل آلودگی محیط‌زیست قلمداد می‌شود. البته مصرف انرژی در بین افراد به شیوه‌ها و سبک‌های گوناگونی است و این شیوه‌های مصرف متفاوت به عوامل مختلفی بستگی دارد. تاکنون تحقیقات فراوانی در زمینه مصرف انرژی صورت گرفته که عموما تحقیقات انجام شده در این حوزه از استراتژی‌های قیاسی و روش‌های کمی بهره برده‌اند این درحالیست که سبک‌های رفتار مصرف انرژی متنوع و در عین‌حال پیچیده می‌باشند بر این اساس تحقیق حاضر به منظور شناسایی معنای ذهنی افراد و دلایل ذهنی افراد برای در پیش‌گرفتن سبک‌های مختلف صرفه‌جویی و یا مصرف‌گرایی صورت‌گرفته است. هدف اساسی این تحقیق شناخت گونه‌های مختلف مصرف انرژی (گاز و برق) در بین خانوارهای مشهدی در سال 1398 می‌باشد. برای رسیدن به این هدف به روش کیفی و به شیوه مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با 27 نفر از خانوار‌های ساکن مشهد اقدام گردید. نتایج نشان داد که افراد در یک طیف از گونه‌های مختلف صرفه‌جو تا گونه‌های مختلف مصرف‌گرا (براساس سه مولفه مقتصدانه، آگاهانه و عام‌گرایی) قرار دارند. از مجموع مصاحبه‌های صورت گرفته 4 نفر صرفه‌جوی متعهد، 4 نفر صرفه‌جوی منفعل، 8 نفر صرفه‌جوی ناگزیر، 2 نفر مصرف‌گرای مناسکی، 3 نفر مصرف‌گرای نامتوازن، 2 نفر مصرف‌گرای تقلیدی، 2 نفر مصرف‌گرای خاصگرایانه و 2 نفر مصرف‌گرای نمایشی بودند. دیگر نتایج نشان داد که سه مؤلفه آگاهی، عامگرایی و رفتار مقتصدانه باعث تنوع در رفتار مصرف انرژی افراد شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Typology of energy consumption styles among households in Mashhad

نویسندگان [English]

  • Batoul Mahmoud Molaei Kermani 1
  • Hossein Mirzaei 2
1 Farhangian University
2 Ferdowsi univrsity
چکیده [English]

Household energy consumption is considered as one of the causes of environmental pollution. Of course, energy consumption varies in different ways and styles, and these different consumption patterns depend on different factors. Much research has been done in the field of energy consumption, which is generally conducted researches in this field have used deductive strategies and quantitative methods, while energy consumption behavior styles are diverse and complex at the same time. Accordingly, the present study was conducted to identify the mental meaning of individuals and the mental reasons of individuals to adopt different styles of saving or consumerism. The main purpose of this research is to identify different types of energy consumption (gas and electricity) among Mashhad families in 2020. To achieve this purpose, qualitative method was conducted through semi-structured interviews with 27 of families in Mashhad city. The results showed that individuals were in a range of different species from economist to consumerist.
The results also showed that individuals (interviewed cases) were categorizes (based on the three components of consumerist, awareness, altruistic) such as 4 committed savings, 4 passive savings, 8 inevitable savings, 2 ritual consumerism, 2 unbalanced consumerisms, 2 imitation consumerism, 2 particularism consumerism and 2 persons conspicuous consumerism. So, the other results also showed that the three components such as consciousness, generalize and economic behavior caused variation in energy consumption behavior of individuals.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Electric Consumption
  • Gas Consumption
  • Committed Saving
  • Ritual Consumerism
  • Mashhad

مراجع

  • بهشتی، س. ص.؛ قاسمی، و. ؛ قاضی طباطبایی، م. و رفعت‌جاه، م. (1393). بررسی جامعه‌شناختی تاثیر و نگرش بر مصرف انرژی، کیفیت و بهره‌وری صنعت برق ایران، سال سوم، شماره ششم، پاییز و زمستان، صص. 3- 10.
  • بختیاری، ص. و یزدانی، م. (1391). اهمیت استراتژیک گاز طبیعی و لزوم مدیریت و اصلاح الگوی مصرف، فصلنامه راهبرد اقتصادی، سال اول، شماره دوم، پاییز، صص. 71-91.
  • بودریار، ژ. (1395). "جامعه مصرفی"، مترجم: پیروز ایزدی، تهران: نشر ثالث.
  • بوردیو، پ. (1397). تمایز (نقد اجتماعی قضاوت‌های ذوقی)، مترجم: حسن چاوشیان، نشر ثالث، چاپ پنجم.
  • جانجان، م. ؛ عباسیان، ع. و مریدیان پیردوستی، ع. (1398). بررسی عوامل اقتصادی مؤثر بر تقاضای گاز خانگی در ایران"، فصلنامه سیاست‌های مالی و اقتصادی، سال هفتم، شماره 27، پاییز، صص. 43-69.
  • حسنی‌صدرآبادی، م. ح.؛ عمادالاسلام، هـ. و کاشمری، ع. (1386). بررسی رابطه‌ی علی مصرف انرژی، اشتغال و تولید ناخالص در ایران طی سال‌های 1384-1350، پژوهشنامه‌ی علوم انسانی و اجتماعی «علوم اقتصادی»، شماره‌ی بیست و چهارم، بهار، صص. 58-31.
  • سوئدبرگ، ر. و گرانووتر، م. (1395). جامعه‌شناسی اقتصادی؛ ساخت اجتماعی و کنش اقتصادی، مترجم: علی‌اصغر سعیدی، تهران: تیسا.
  • صالحی، ص. (1389). نگرش جدید نسبت به محیط زیست و مصرف انرژی، فصلنامه انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات، سال ششم، شماره بیستم، پاییز، صص. 225- 244.
  • طالبیان، س. ا. و ابراهیم‌پور، م. ؛ ملاکی، ا. (1395). تحلیل اجتماعی الگوهای مصرف انرژی در شهر تهران، فصلنامه راهبرد اجتماعی فرهنگی، سال پنجم، شماره نوزدهم، تابستان، صص. 217-244.
  • عبداله‌زاده، ح. و افضلی، ا. (1397). بررسی میزان مصرف آب و برق در سطح شهر مشهد، ویژه‌نامه تخصصی مدیریت آمار- تحلیل و ارزیابی عملکرد، سال اول، شماره دوم، صص 1-7.
  • عساکره، ح. و محمدی، م. (1396). بررسی مصرف گاز طبیعی در برخی نمایه ها و نمودارهای زیست اقلیمی در شهر زنجان، پژوهش‌های جغرافیای طبیعی، دوره 49، شماره4، زمستان، صص. 615-629.
  • کلارک، د. (1396). جامعه مصرفی و شهر پسامدرن، مترجم: حمید پورنگ، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
  • محمدنژاد، ن. و حیدری، ح. (1394). تحلیل ارتباط مصرف گاز طبیعی و رشد اقتصادی ایران، نشریه انرژی ایران، دوره8 ، شماره 2، تابستان، صص. 123-146.
  • وبلن، ت. (1383). نظریة طبقة مرفه، ترجمه: فرهنگ ارشاد، تهران: نی.
  • Bahmani, M.; Ansari Lari, M. S., Jamshidnejad, A. (2014). Examining the factors affecting the household sector energy consumption in provinces of Iran, Quarterly Energy Economics Review (QEER.), 10(42), 161-181.
  • Bashiri, A., & Alizadeh, S. H. (2018). The analysis of demographics, environmental and knowledge factors affecting prospective residential PV system adoption: A study in Tehran. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 81, 3131–3139. Doi: 10.1016/j.rser.2017.08.093.
  • Belaïd, F. (2016). Understanding the spectrum of domestic energy consumption: Empirical evidence from France, Energy Policy, 92, 220–233, DOI. 10.1016/j.enpol.2016.02.015.
  • Barbir, F., & Ulgiati, S. (2008). Sustainable energy production and consumption: benefits, strategies and environmental costing, Springer Science & Business Media.
  • Chen, J., Wang, X., & Steemers, K. (2013). A statistical analysis of a residential energy consumption survey study in Hangzhou, China, Energy and Buildings, 66, 193-202.
  • Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2017). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches, Sage publications.
  • Gatersleben, B., Murtagh, N., Cherry, M., & Watkins, M. (2019). Moral, wasteful, frugal, or thrifty? Identifying consumer identities to understand and manage pro-environmental behavior. Environment and Behavior, 51(1), 24-49.
  • Gordon, R., Waitt, G., Cooper, P., & Butler, K. (2018). Storying energy consumption: Collective video storytelling in energy efficiency social marketing. Journal of environmental management, 213, 1-10.
  • Hancevic, P., Cont, W., & Navajas, F. (2016). Energy populism and household welfare. Energy Economics, 56, 464-474.
  • Hansen, A. R. (2016). The social structure of heat consumption in Denmark: New interpretations from quantitative analysis. Energy Research & Social Science, 11, 109–118.
  • Huebner, G. M., Cooper, J., & Jones, K. (2013). Domestic energy consumption—What role do comfort, habit, and knowledge about the heating system play?, Energy and Buildings, 66, 626-636.
  • IEA (2018). Key energy statistics, 2018, https://www.iea.org/countries/iran
  • Ivanova, Z., Pichugin, I., & Naimaviciene, J. (2015). Behavioral Aspects of Energy and Heat Consumption (Basing on Opinion Poll Data), Procedia engineering, 117, 154-161.
  • Lévy, J. P., & Belaïd, F. (2018). The determinants of domestic energy consumption in France: Energy modes, habitat, households and life cycles. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 81, 2104-2114.
  • Liddle, B. (2014). Impact of population, age structure, and urbanization on carbon emissions/energy consumption: evidence from macro-level, cross-country analyses. Population and Environment, 35(3), 286-304.
  • Liu, Q., Wang, S., Zhang, W., Li, J., & Kong, Y. (2019). Examining the effects of income inequality on CO2 emissions: Evidence from non-spatial and spatial perspectives, Applied Energy, 236, 163-171.
  • Lutzenhiser, L., Cesafsky, L., Chappells, H., Gossard, M., Moezzi, M., Moran, D., Simmons, E. (2009). Behavioral assumptions underlying California residential sector energy efficiency programs, Prepared for the California Institute for Energy and Environment Behavior and Energy Program.
  • Mi, L., Yu, X., Yang, J., & Lu, J. (2018). Influence of conspicuous consumption motivation on high-carbon consumption behavior of Residents——An empirical case study of Jiangsu province, China. Journal of Cleaner Production, 191, 167-178.
  • Rüstemoğlu, Hasan; Uğural, Sevin (2017). CO2 emissions in Iran for 1990–2010: a decomposition analysis, Applied Ecology and Environmental Research, 15(4), pp.1833-1846, DOI: 10.15666/aeer/1504_18331846.
  • Seligman, C., Kriss, M., Darley, J. M., Fazio, R. H., Becker, L. J., & Pryor, J. B. (1979). Predicting Summer Energy Consumption from Homeowners' Attitudes, Journal of Applied Social Psychology, 9(1), 70-90.
  • Song, J., Cavusgil, E., Li, J., & Luo, R. (2016). Social stratification and mobility among Chinese middle class households: An empirical investigation. International Business Review, 25(3), 646-656.
  • Swan, L. G., & Ugursal, V. I. (2009). Modeling of end-use energy consumption in the residential sector: A review of modeling techniques, Renewable and sustainable energy reviews, 13(8), 1819-1835.
  • Van Notten, P. W., Rotmans, J., Van Asselt, M. B., & Rothman, D. S. (2003). An updated scenario typology, Futures, 35(5), 423-443.
  • Wang, C., & Zhang, Y. (2019, October). Evaluation of Energy Consumption Status and Energy-Saving Effect in the Industry of Transportation in China, In IOP Conference Series: Earth and Environmental Science (Vol. 330, No. 3, p. 032101). IOP Publishing.

منابع اینترنتی:

  • خبرگزاری میزان (1395). بیش از 93 درصد برق کشور در نیروگاه‌های حرارتی تولید می‌شود، https://b2n.ir/051199. کد خبر: 247549، تاریخ انتشار سوم آذر 1395، تاریخ مراجعه به سایت: 6 اسفند 1398.
  • http://statisticstimes.com/economy/projected-world-gdp-ranking.php، تاریخ انتشار: 20/02/2020، تاریخ مراجعه: 25/02/2020.
جامعه شناسی سبک زندگی
دوره 9، شماره 3
مهر 1403
صفحه 41-59

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 03 اسفند 1403
  • تاریخ بازنگری: 05 اسفند 1403
  • تاریخ پذیرش: 05 اسفند 1403
  • تاریخ انتشار: 01 مهر 1403

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار