عوامل شکل‌دهنده رفتارهای اجتماعی دانشجویان در چارچوب برنامه درسی پنهان: سنتزپژوهی کیفی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای برنامه ریزی درسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

2 2. گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

3 گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

10.22034/sls.2026.71226.1627

چکیده

این پژوهش با هدف شناسایی و تبیین مؤلفه‌های شکل‌دهنده رفتارهای اجتماعی دانشجویان در محیط آموزش عالی با تمرکز بر نقش برنامه درسی پنهان انجام شده است. جامعه پژوهش شامل کلیه مطالعات کیفی مرتبط منتشرشده در بازه زمانی ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۵ است. پس از جستجوی سیستماتیک، تعداد 14 مطالعه کیفی برای تحلیل انتخاب و تحلیل داده‌ها با استفاده از روش سنتز تماتیک انجام گرفته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که رفتارهای اجتماعی دانشجویان در محیط دانشگاه تحت تأثیر پنج عامل اصلی می‌باشد: "عوامل مرتبط با استاد به‌عنوان الگوی نقش، شامل شیوه تعامل، ارزش‌گذاری‌های پنهان و کلیشه‌سازی"؛ "عوامل سازمانی و محیطی دانشگاه شامل ساختار سلسله‌مراتبی، سیاست‌های غیررسمی و فضای فیزیکی"؛ "عوامل بین‌فردی و گروهی ناشی از فرهنگ همسالان و فشار همنوایی"؛ "عوامل فردی شامل ویژگی‌های ادراکی، پیشینه و سبک مقابله دانشجو"؛ و "عوامل فرهنگی-ارزشی حاکم بر هنجارهای اجتماعی و انتظارات جنسیتی". این عوامل، برنامه درسی پنهان را به‌عنوان یک شبکه تأثیرگذار نامرئی تشکیل می‌دهند که می‌تواند هم پیامدهای مثبت (تقویت مسئولیت‌پذیری و مهارت‌های ارتباطی) و هم پیامدهای منفی (اشاعه تبعیض و فرسودگی روانی) به‌همراه داشته باشد. لذا، مدیریت مؤثر برنامه درسی پنهان مستلزم مداخله‌های یکپارچه در سطوح خرد (آموزش اساتید)، میانی (اصلاح روابط گروهی) و کلان (بازنگری در سیاست‌ها و فرهنگ نهادی) است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Factors Shaping Students’ Social Behaviors within the Framework of the Hidden Curriculum: A Qualitative Research Synthesis

نویسندگان [English]

  • Khosro Kanani 1
  • Yousef Adib 2
  • Davood Tahmasebzadeh 3
  • Shahram Vahedi 3
1 Phd Student, Department of Sociology, University of Tabriz, Tabriz, Iran
2 Department of Sociology, University of Tabriz, Tabriz, Iran
3 Department of Sociology, University of Tabriz, Tabriz, Iran
چکیده [English]

The hidden curriculum plays a fundamental role in shaping students’ social behaviors in higher education institutions. Beyond the formal and written curriculum, students are continuously exposed to implicit messages embedded in teaching–learning processes, organizational structures, interpersonal interactions, and cultural norms. These messages influence students’ social behaviors, values, attitudes, and patterns of interaction in both academic and social contexts. The present study aimed to identify and synthesize the factors influencing students’ social behaviors within the framework of the hidden curriculum in higher education. To this end, a qualitative research synthesis using a thematic synthesis approach was conducted. Relevant qualitative studies published between 2010 and 2025 were systematically searched and reviewed across national and international databases. Based on predefined inclusion and exclusion criteria, 14 qualitative studies were selected for analysis. The findings revealed five core categories influencing students’ social behaviors: faculty-related factors, organizational and environmental factors, peer and interpersonal factors, individual student factors, and cultural and value-based factors. These categories interact dynamically and may lead to both positive outcomes, such as social responsibility, ethical awareness, and cooperation, and negative consequences, including conformity, exclusion, and the reproduction of social inequalities.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Hidden Curriculum
  • Social Behavior
  • Higher Education
  • Qualitative Research Synthesis
  • Thematic Synthesis

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 03 خرداد 1405
  • تاریخ دریافت: 01 بهمن 1404
  • تاریخ بازنگری: 03 اسفند 1404
  • تاریخ پذیرش: 03 خرداد 1405
  • تاریخ انتشار: 03 خرداد 1405